Təhsil menecmentində insan resurslarının idarə olunması mexanizmlərinin əsaslandırılması (Horizon Multidisiplinar Elmi Jurnal, 2026)
Təhsil menecmentində insan resurslarının idarə olunması mexanizmləri müasir dövrdə təhsil sisteminin səmərəliliyini, keyfiyyətini və dayanıqlığını müəyyən edən əsas amillərdən biri kimi çıxış edir. Təhsil müəssisələri yalnız maddi-texniki baza və kurikulumlarla deyil, eyni zamanda yüksək ixtisaslı, motivasiyalı və davamlı inkişaf edən insan kapitalı ilə rəqabət üstünlüyü əldə edirlər. Bu baxımdan insan resurslarının idarə olunması (İRİ) mexanizmlərinin elmi əsaslandırılması təhsil menecmentinin mühüm istiqamətlərindən biridir və bu sahədə sistemli yanaşma tələb olunur. İlk növbədə qeyd etmək lazımdır ki, təhsil sahəsində insan resursları dedikdə yalnız müəllim heyəti deyil, həm də inzibati işçilər, texniki personal, tədqiqatçılar və rəhbər kadrlar nəzərdə tutulur. Bu resursların effektiv idarə olunması üçün strateji yanaşma vacibdir. Strateji insan resursları idarəetməsi təhsil müəssisəsinin uzunmüddətli məqsədləri ilə kadr siyasəti arasında uyğunluğun təmin edilməsini nəzərdə tutur. Bu yanaşma çərçivəsində kadrların seçimi, yerləşdirilməsi, inkişafı və qiymətləndirilməsi vahid sistem daxilində həyata keçirilir. İnsan resurslarının idarə olunması mexanizmlərinin əsas komponentlərindən biri kadrların seçimi və işə qəbulu prosesidir. Təhsil müəssisələrində bu proses şəffaf, obyektiv və kompetensiyalara əsaslanan meyarlar üzrə aparılmalıdır. Müəllimlərin seçimi zamanı yalnız akademik biliklər deyil, həm də pedaqoji bacarıqlar, kommunikasiya qabiliyyəti və innovativ yanaşma kimi xüsusiyyətlər nəzərə alınmalıdır. Bu isə öz növbəsində təhsil keyfiyyətinin yüksəlməsinə birbaşa təsir göstərir. Digər mühüm mexanizm kadrların peşəkar inkişafıdır. Müasir dövrdə biliklərin sürətlə yenilənməsi müəllim və digər təhsil işçilərinin davamlı təlim və inkişafını zəruri edir. Bu məqsədlə ixtisasartırma kursları, treninqlər, seminarlar və beynəlxalq təcrübə mübadiləsi proqramları geniş tətbiq olunmalıdır. İnsan resurslarının inkişafına yönəlmiş bu tədbirlər təhsil müəssisəsində innovativ mühitin formalaşmasına və əməkdaşların motivasiyasının artmasına səbəb olur. Motivasiya sistemi də insan resurslarının idarə olunmasında mühüm yer tutur. Təhsil sahəsində motivasiya yalnız maddi stimullarla məhdudlaşmamalıdır. Mənəvi stimullar, peşəkar tanınma, karyera yüksəlişi imkanları və iş mühitinin keyfiyyəti də əməkdaşların fəaliyyətinə ciddi təsir göstərir. Effektiv motivasiya mexanizmləri işçilərin təşkilata bağlılığını artırır və onların məhsuldarlığını yüksəldir. Performansın qiymətləndirilməsi mexanizmləri də insan resurslarının idarə olunmasının əsas istiqamətlərindən biridir. Təhsil müəssisələrində müəllim və digər işçilərin fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi obyektiv göstəricilər əsasında aparılmalıdır. Bu göstəricilər arasında tələbə nailiyyətləri, tədris keyfiyyəti, elmi fəaliyyət və innovativ təşəbbüslər yer ala bilər. Qiymətləndirmə nəticələri kadrların inkişaf planlarının hazırlanmasında və mükafatlandırma sisteminin qurulmasında istifadə olunmalıdır.
Keywords: Təhsil menecmenti; insan resursları; mütəxəssis hazırlığı; effektiv motivasiya; əmək məhsuldarlığı