KÜRESEL GÜÇ DENGESİ BAĞLAMINDA NATO’NUN DEĞİŞEN ROLÜ

Yazarlar

  • Emin Shikhaliyev Nakhchivan State University image/svg+xml Yazar
  • Huseyn Abbasov Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Naxçıvan Bölməsi image/svg+xml Yazar

Anahtar Kelimeler:

NATO- küresel güç dengesi- Rusya- Çin- kolektif savunma- stratejik konsept- Türkiye

Öz

Çalışmada küresel güç dengesindeki değişimin NATO’nun rolünü nasıl dönüştürdüğünü incelemektedir. Çalışmanın temel iddiası, NATO’nun yalnızca Soğuk Savaş döneminden kalma bir kolektif savunma ittifakı olarak değil, aynı zamanda kriz yönetimi, ortaklıklar, dayanıklılık, siber güvenlik, enerji güvenliği, teknoloji rekabeti ve küresel ortaklıklar üzerinden yeniden tanımlanan çok işlevli bir güvenlik kurumu olarak anlaşılması gerektiğidir. 1991 ve 1999 stratejik belgeleri NATO’nun “alan dışı” güvenlik gündemine açılmasını sağlarken, 2010 Stratejik Konsepti kolektif savunma-kriz yönetimi-iş birliğine dayalı güvenlik üçlemesini kurumsallaştırmış, 2022 Stratejik Konsepti ise Rusya’yı doğrudan tehdit ve Çin’i sistemik meydan okuma olarak konumlandırmıştır. Çalışma kurumsal uyum ve güç dengesi yaklaşımlarını birlikte kullanarak NATO’nun sürekliliğinin yalnızca dış tehditlerin varlığıyla değil, örgütün uyarlanabilir kurumsal varlıklarıyla da açıklanabileceğini savunmaktadır. Türkiye bağlamı ise NATO’nun dönüşümünün sadece ABD-Avrupa ekseninde değil, Karadeniz, Orta Doğu, Kafkasya, enerji güvenliği ve bölgesel krizler üzerinden de okunması gerektiğini göstermektedir. Sonuç olarak NATO’nun değişen rolü, “savunma ittifakından küresel güvenlik yönetişimi platformuna” geçiş şeklinde özetlenebilir; fakat bu geçiş, ittifak içi yük paylaşımı, stratejik özerklik tartışmaları ve Çin-Rusya yakınlaşması nedeniyle çelişkili bir süreçtir.

Referanslar

Adanmış, Z. (2018). Soğuk Savaş sonrası NATO’nun güvenlik yaklaşımında yaşanan dönüşüm. Barış Araştırmaları ve Çatışma Çözümleri Dergisi, 6(1), 93–116.

Atlantic Council. (2023). Implementing NATO’s strategic concept on China. Atlantic Council.

European Union. (2016). Shared vision, common action: A stronger Europe: A global strategy for the European Union’s foreign and security policy. European External Action Service.

European Union. (2022). A strategic compass for security and defence. Council of the European Union.

Hasgüler, M., & Uludağ, M. B. (2007). Devletlerarası ve hükümetler dışı uluslararası örgütler: Tarihçe, organlar, belgeler, politikalar. Alfa Yayınları.

Hook, S. W., & Spanier, J. (2014). Amerikan dış politikası: İkinci Dünya Savaşı’ndan günümüze (Ö. Zihnioğlu Tanırlı, Çev.; 5. bs.). İnkılâp Kitabevi.

Karaosmanoğlu, A. L. (2014). NATO’nun dönüşümü. Uluslararası İlişkiler, 10(40), 2–38.

NATO. (2010). Active engagement, modern defence: Strategic concept for the defence and security of the members of the North Atlantic Treaty Organization. NATO.

NATO. (2022). NATO 2022 strategic concept. NATO.

NATO Parliamentary Assembly, & Canadian Parliamentary Information and Research Service. (2022). The NATO 2030 initiative: Overview and implications for Canada.

NATO Reflection Group. (2020). NATO 2030: United for a new era. NATO.

Oğuzlu, T. (2012). NATO ve Türkiye: Dönüşen ittifakın sorgulayan üyesi. Uluslararası İlişkiler, 9(34), 99–124.

Öztürk, S. (2021). Soğuk Savaş sonrası dönemde NATO’nun harekât yeteneğinin dönüşümü [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].

Purtaş, F. (2005). Soğuk Savaş sonrası NATO’nun dönüşümü ve genişlemesi çerçevesinde Türk-Amerikan askerî ilişkileri. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 1(2), 7–31.

Schreer, B. (2012). NATO’s global partnerships in the Asia-Pacific (NATO Defence College Research Paper No. 75). NATO Defence College.

SIPRI. (2024). SIPRI yearbook 2024: Armaments, disarmament and international security. SIPRI.

Topçu, Y. (2015). Askeri gücün değişen işlevi ve NATO’nun var oluş gerekçesi (1991–2014) [Doktora tezi, Harp Akademileri Komutanlığı Stratejik Araştırmalar Enstitüsü].

Türker, H. (2018). Soğuk Savaş sonrasında NATO’nun güvenlik anlayışının dönüşümü ve Pasifik’te değişen dengelerin NATO’nun güvenlik stratejisine muhtemel etkileri [Doktora tezi, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].

Wallander, C. A. (2000). Institutional assets and adaptability: NATO after the Cold War. International Organization, 54(4), 705–735.

Yayınlanmış

2026-11-12

Nasıl Atıf Yapılır

KÜRESEL GÜÇ DENGESİ BAĞLAMINDA NATO’NUN DEĞİŞEN ROLÜ. (2026). Horizon Çok Disiplinli Bilimsel Dergi, 1(8), 42-53. https://horizonmsj.com/index.php/hmsjournal/article/view/153

Benzer Makaleler

11-20 : 45

Bu makale için ayrıca gelişmiş bir benzerlik araması başlat yapabilirsiniz.

Aynı yazar(lar)ın dergideki en çok okunan makaleleri