FİZİKANIN TƏDRİSİNDƏ EKSPERİMENTAL YANAŞMANIN DİDAKTİK ƏSASLARI VƏ TƏLİM NƏTİCƏLƏRİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ

Müəlliflər

  • Vüsalə Həsənova Müəllif

Açar sözlər

eksperimental təlim, fizika laboratoriyası, elmi düşüncə, ölçmə qeyri-müəyyənliyi, formativ qiymətləndirmə

Xülasə

Fizika tədrisində eksperimental yanaşma tələbəni hazır nəticələri qəbul etməkdən uzaqlaşdıraraq tədqiqat subyektinə çevirir. Bu yanaşmada tələbə fiziki hadisəni müşahidə edir, problemi dəqiqləşdirir, mümkün izahlar irəli sürür və onları ölçmə vasitəsilə yoxlayır. Eksperiment yalnız nəzəri biliklərin təsdiqi üçün deyil, eyni zamanda tələbənin sual qoyma, planlaşdırma, dəlil toplama və mühakimə etmə bacarıqlarının inkişafı üçün əhəmiyyət daşıyır. Tələbə ölçmə zamanı dəyişənləri seçir, cihazın xüsusiyyətlərini nəzərə alır, alınan məlumatları cədvəl və qrafiklə təqdim edir, sonra isə nəticəni fiziki məna baxımından şərh edir. Bu proses tələbədə “nə baş verir?” sualından “nə üçün belə baş verir?” sualına keçid yaradır. Eksperimental təlimin didaktik dəyəri tələbənin qarşılaşdığı çətinliklərdən də asılıdır. Real laboratoriyada alınan məlumatlar həmişə gözlənilən nəticəyə tam uyğun gəlmir; cihazın həssaslığı, təkrar ölçmələr arasındakı fərq, ətraf mühit şərtləri və tələbənin tətbiq etdiyi üsul nəticəyə təsir göstərir. Belə hallarda tələbə xətanı “səhv iş” kimi deyil, araşdırmanın təbii elementi kimi dəyərləndirməyi öyrənir. O, məlumatların etibarlılığını qiymətləndirir, fərziyyəsini yenidən nəzərdən keçirir və alternativ izahlar üzərində düşünür. Bununla da elmi düşüncənin əsasını təşkil edən tənqidi yanaşma formalaşır. Təlim nəticələrinin qiymətləndirilməsi yalnız son hesabatın bal ilə ölçülməsindən ibarət olmamalıdır. Daha məhsuldar yanaşmada tələbənin eksperimenti necə qurduğuna, məlumatları necə təhlil etdiyinə, qeyri-müəyyənliyi necə izah etdiyinə və nəticəni necə müdafiə etdiyinə baxılır. Rubrikalar tələbəyə hansı meyarlara görə qiymətləndirildiyini aydınlaşdırır, müəllimə isə fərdi inkişafı izləmək imkanı verir. Formativ qiymətləndirmə tədris prosesi zamanı tətbiq olunduqda tələbə öz səhvlərini vaxtında görür, düzəliş üçün konkret göstəriş alır və növbəti addımda daha məsuliyyətli fəaliyyət göstərir. Rəqəmsal vasitələr bu prosesi dəstəkləyə bilər, lakin onlar real təcrübənin yerinə keçməli deyil, tədqiqatın analizi və əks-əlaqəsini gücləndirməlidir. Beləliklə, eksperimental fizika təlimi bilik, bacarıq və elmi münasibəti vahid şəkildə inkişaf etdirir.

Referanslar

1. Brookes, D. T., Wallace, M., Nelson, M., Karelina, A., Bohacek, P., Vonk, M., & Etkina, E. (2023). Comparing students’ learning and development of scientific abilities with apparatus-based versus video-based experimentation. Physical Review Physics Education Research, 19(2), 020158. https://doi.org/10.1103/PhysRevPhysEducRes.19.020158

2. Buggé, D. (2023). Improving scientific abilities through lab report revision in a high school investigative science learning environment classroom. Physical Review Physics Education Research, 19(2), 020166. https://doi.org/10.1103/PhysRevPhysEducRes.19.020166

3. Geschwind, G., Vignal, M., Caballero, M. D., & Lewandowski, H. J. (2024). Using a research-based assessment instrument to explore undergraduate students’ proficiencies around measurement uncertainty in physics lab contexts. Physical Review Physics Education Research, 20(2), 020105. https://doi.org/10.1103/PhysRevPhysEducRes.20.020105

4. Ketonen, L., Lehtinen, A., & Koskinen, P. (2023). Assessment designs of instructional labs: A literature review and a design model. Physical Review Physics Education Research, 19(2), 020601. https://doi.org/10.1103/PhysRevPhysEducRes.19.020601

5. Lahme, S. Z., Klein, P., Lehtinen, A., Müller, A., Pirinen, P., Rončević, L., & Sušac, A. (2023). Physics lab courses under digital transformation: A trinational survey among university lab instructors about the role of new digital technologies and learning objectives. Physical Review Physics Education Research, 19(2), 020159. https://doi.org/10.1103/PhysRevPhysEducRes.19.020159

6. Lichtenberger, A., Hofer, S. I., Stern, E., & Vaterlaus, A. (2025). Enhanced conceptual understanding through formative assessment: Results of a randomized controlled intervention study in physics classes. Educational Assessment, Evaluation and Accountability, 37, 5–33. https://doi.org/10.1007/s11092-024-09445-6

7. May, J. M., Barth-Cohen, L. A., Gerton, J. M., De Grandi, C., & Adams, A. L. (2022). Student sensemaking about inconsistencies in a reform-based introductory physics lab. Physical Review Physics Education Research, 18(2), 020134. https://doi.org/10.1103/PhysRevPhysEducRes.18.020134

8. Narayanan, S., Sarin, P., Pawar, N., & Murthy, S. (2023). Teaching research skills for experimental physics in an undergraduate electronics lab. Physical Review Physics Education Research, 19(2), 020103. https://doi.org/10.1103/PhysRevPhysEducRes.19.020103

9. Pols, C. F. J., Dekkers, P. J. J. M., & de Vries, M. J. (2022). Defining and assessing understandings of evidence with the assessment rubric for physics inquiry: Towards integration of argumentation and inquiry. Physical Review Physics Education Research, 18(1), 010111. https://doi.org/10.1103/PhysRevPhysEducRes.18.010111

10. Pols, C. F. J., & Dekkers, P. J. J. M. (2024). Redesigning a first year physics lab course on the basis of the procedural and conceptual knowledge in science model. Physical Review Physics Education Research, 20(1), 010117. https://doi.org/10.1103/PhysRevPhysEducRes.20.010117

11. Stump, E. M., Hughes, M., Passante, G., & Holmes, N. G. (2023). Comparing introductory and beyond-introductory students’ reasoning about uncertainty. Physical Review Physics Education Research, 19(2), 020147. https://doi.org/10.1103/PhysRevPhysEducRes.19.020147

12. Thacker, B. (2023). Inquiry-based experimental physics: Twenty years of an evidence-based, laboratory-based physics course for algebra-based physics students. Physical Review Physics Education Research, 19(2), 020116. https://doi.org/10.1103/PhysRevPhysEducRes.19.020116

13. Vignal, M., Geschwind, G., Pollard, B., Henderson, R., Caballero, M. D., & Lewandowski, H. J. (2023). Survey of physics reasoning on uncertainty concepts in experiments: An assessment of measurement uncertainty for introductory physics labs. Physical Review Physics Education Research, 19(2), 020139. https://doi.org/10.1103/PhysRevPhysEducRes.19.020139

14. Walsh, C., Lewandowski, H. J., & Holmes, N. G. (2022). Skills-focused lab instruction improves critical thinking skills and experimentation views for all students. Physical Review Physics Education Research, 18(1), 010128. https://doi.org/10.1103/PhysRevPhysEducRes.18.010128

15. Winkelmann, J., Wenzel, S. F. C., Ullrich, M., Horz, H., & Erb, R. (2026). Three practices of experimenting in the physics classroom – impact on students’ content knowledge acquisition. International Journal of Science Education, 48(9), 1311–1333. https://doi.org/10.1080/09500693.2025.2453954

Endirin

Yayımlanıb

2026-11-20

Oxşar məqalələr

11-20 : 63

Bu məqalə üçün əlavə olaraq Təkmilləşmiş bir oxşarlıq axtarışı başladın edə bilərsiniz.