ERMƏNİ MİLLƏTÇİLİYİ VƏ ƏRAZİ İDDİALARININ BAŞLANĞICI

Zamin Əliyev

Müəlliflər

Zamin Əliyev Naxçıvan Dövlət Universiteti Müəllif

Açar sözlər

erməni millətçiliyi, ərazi iddiaları, “Erməni məsələsi”, “Şərqi Ermənistan”, Türkmənçay müqaviləsi, Cənubi Qafqaz

Xülasə

Məqalədə XIX əsrin ikinci yarısında erməni millətçiliyinin formalaşması, erməni milli-siyasi hərəkatının ərazi iddialarına çevrilməsi və bu prosesdə böyük dövlətlərin geosiyasi maraqlarının rolu araşdırılır. “Erməni məsələsi”nin beynəlxalq diplomatiyanın gündəliyinə daxil olması, 1877–1878-ci illər Rusiya–Osmanlı müharibəsindən sonra imzalanmış San-Stefano və Berlin müqavilələrinin bu prosesə təsiri təhlil edilir. Rusiya, Böyük Britaniya və Fransanın regionda yürütdüyü siyasət, eləcə də Eçmiədzin Katolikosluğunun, təhsil müəssisələrinin və nəşriyyat fəaliyyətinin erməni milli ideologiyasının formalaşmasındakı rolu nəzərdən keçirilir. Məqalədə Armenakan, Hınçak və Daşnaksütyun siyasi təşkilatlarının yaranması və fəaliyyət istiqamətləri, həmçinin “Böyük Ermənistan” ideyasının ərazi iddialarının ideoloji əsasına çevrilməsi məsələləri işıqlandırılır. Türkmənçay müqaviləsinin müddəaları və tarixi mənbələr əsasında “Şərqi Ermənistan” anlayışının mənşəyi və tarixi əsasları müəllifin mövqeyindən təhlil olunur. Nəticədə erməni millətçiliyinin siyasi və təşkilati inkişaf mərhələləri ilə böyük dövlətlərin regional maraqları arasındakı əlaqə ümumiləşdirilir.

Referanslar

1. Hacıyev İ. (2012). Ermənilərin Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları və qanlı cinayətləri. Naxçıvan: Əcəmi, 2012.

2. Qasımlı M. (2014). Azərbaycan türk-müsəlman soyqırımı tarixindən (1917–1920). Bakı: Mütərcim.

3. Qasımlı, M. (2015). "Erməni məsələsi" beynəlxalq münasibətlər tarixində (1724-1914). Bakı: Mütərcim.

4. Paşayev A. (2001). Açılmamış səhifələrin izi ilə. Bakı: Azərbaycan.

5. Şopen İ. (1852). İstoryeskiy pamyatnik sostoyaniya Armyanskoy oblasti v epoxu eyo prisoyedineniya k Rossiyskoy imperii. SPb., 1852.

6. Əliyev R. (2005) Erməni terrorizmi və separatizminin ideoloji kökləri. Bakı: Elm, 2005.

7. Əliyev. Z. (2017 )“Şərqi Ermənistan” mifi və ermənilərin uydurma ərazi iddiaları NDU-nun Elmi əsərləri №6 (87) Naxçıvan. “Qeyrət” nəşriyyatı.

8. Stanford, Ş. Osmanlı İmparatorluğu ve Modern Türkiye. İstanbul: Epsilon, 2006.

9. Halaçoğlu, Y. (2001). Ermeni Tehciri ve Gerçekler (1914-1918). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

10. DOĞAN, S. (2015) İttihat ve Terakki cemiyeti’nin ermenilerle ilişkileri (1908 öncesi ve sonrasi) yüksek lisans tezi . Ankara: yüksek lisans tezi

11. Öktem. A.C. (2021) Ermeni Devrimci Federasyonu’nun kurucularindan ve ermeni terörizminin öncülerinden kristapor Mikaelyan. Avrasya İncelemeleri Merkez.

12. Ürkmez. N. (2013). Ermenilerin kontrol noktası: İskenderun limanı. International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 8/5 Spring, p. 901-917, ANKARA-TURKEY

13. Vorontsov-Daşkov, İ. İ. (1910). Всеподданнейшая записка по управлению Кавказским краем генерала-адъютанта графа Воронцова-Дашкова. Санкт-Петербург.

14. https://dergipark.org.tr/tr/pub/otam/article/1048909.