Türkiye’de enflasyon ve işsizlik ilişkisi: phillips eğrisi çerçevesinde bir analiz

Farid Abbasov

Müəlliflər

Farid Abbasov Müəllif

Açar sözlər

Enflasyon, İşsizlik, Phillips Eğrisi, Korelasyon Analizi, EKK Regresyonu, Türkiye Ekonomisi, Stagflasyon

Xülasə

Amaç: Bu çalışma, 1960-2023 yılları arasında kapsayan 64 yıllık dönemde Türkiye ekonomisinde yıllık enflasyon oranı ile işsizlik oranı arasındaki uzun dönemli ilişkiyi Phillips Eğrisi kuramsal çerçevesi kapsamında incelemeyi amaçlamaktadır.

Yöntem: Nicel araştırma yöntemi benimsenmiş; Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Dünya Bankası kaynaklı yıllık veriler kullanılmıştır. Veri setinin normallik varsayımı Shapiro-Wilk testi ile, doğrusal ilişki varlığı ise Pearson korelasyon analizi ile sınanmıştır. En Küçük Kareler (EKK) yöntemi ile tahmin edilen basit doğrusal regresyon modelinde t-istatistiği ve p-değerleri hesaplanmış; modele ilişkin Gauss-Markov varsayımları (doğrusallık, sıfır koşullu ortalama, sabit varyans, otokorelasyon yokluğu) sistematik biçimde test edilmiştir. Ayrıca 1960-1979, 1980-2001 ve 2002-2023 olmak üzere üç alt döneme ait ayrı analizler gerçekleştirilmiştir.

Bulgular: Tüm dönem için Pearson korelasyon katsayısı () olarak hesaplanmış; enflasyon ile işsizlik arasında istatistiksel olarak anlamlı, orta şiddette pozitif bir ilişki tespit edilmiştir. En Küçük Kareler (EKK) regresyon modeli () anlamlı bir eğim katsayısı üretmiş olmakla birlikte modelin açıklama gücü düşük kalmıştır (). Alt dönem analizleri, ilişkinin yönünün ve şiddetinin farklı ekonomik rejimlerde kayda değer biçimde değiştiğini ortaya koymuştur.

Sonuç: Türkiye’de 64 yıllık uzun dönemde geleneksel Phillips Eğrisi ilişkisinin geçerli olmadığı; aksine stagflasyon dinamikleri, kronik enflasyon ataleti ve dışsal şokların birleşiminden kaynaklanan pozitif bir korelasyon örüntüsünün hâkim olduğu görülmektedir. Bulgular, gelişmekte olan ekonomilere yönelik özgün makroekonomik modellerin geliştirilmesi gerektiğine ve para politikasının güvenilirliğinin kritik rolüne işaret etmektedir.

Referanslar

• Alper, F. (2017). Enflasyon ve işsizlik arasındaki ilişki: Türkiye için ARDL sınır testi yaklaşımı. Uluslararası Ticaret ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 1(2), 71-80.

• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası [TCMB]. (2023). Para politikası raporu.

• Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2024). İşgücü istatistikleri ve tüketici fiyat endeksi veri tabanı.

• Atgür, M. (2020). Inflation and unemployment relationship in Turkey: An examination on the validity of Phillips Curve (1988-2017). Sosyoekonomi, 28(44), 107-128.

• Aydın, C., & Esen, Ö. (2017). Inflationary threshold effects on the relationship between unemployment and economic growth: Evidence from Turkey. International Journal of Economic Perspectives, 11(2), 88-97.

• Bildirici, M. E., & Ozaksoy Sonustun, F. (2019). Chaotic characteristic of inflation-unemployment relation in Turkey. AIP Conference Proceedings, 2178(1).

• Breusch, T. S., & Pagan, A. R. (1979). A simple test for heteroscedasticity and random coefficient variation. Econometrica, 47(5), 1287-1294.

• Calvo, G. A. (1983). Staggered prices in a utility maximizing framework. Journal of Monetary Economics, 12(3), 383-398.

• Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.

• Dereli, D. D. (2019). The relationship between inflation and unemployment in Turkey: An ARDL bounds testing approach. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(2), 246-257.

• Durbin, J., & Watson, G. S. (1951). Testing for serial correlation in least squares regression. Biometrika, 38(1-2), 159-177.

• Dünya Bankası. (2024). World Development Indicators.

• Friedman, M. (1968). The role of monetary policy. American Economic Review, 58(1), 1-17.

• Galí, J. (2015). Monetary policy, inflation, and the business cycle: An introduction to the New Keynesian framework and its applications (2nd ed.). Princeton University Press.

• Gordon, R. J. (1990). U.S. inflation, labor's share, and the natural rate of unemployment. In H. König (Ed.), Economics of wage determination (pp. 1-34). Springer.

• Lucas, R. E. (1976). Econometric policy evaluation: A critique. Carnegie-Rochester Conference Series on Public Policy, 1, 19-46.

• Naimoğlu, M. (2023). The relationship of inflation, unemployment, financial development and income inequality in Türkiye. Sakarya İktisat Dergisi, 12(4), 441-462.

• Phelps, E. S. (1968). Money-wage dynamics and labor-market equilibrium. Journal of Political Economy, 76(4), 678-711.

• Phillips, A. W. (1958). The relationship between unemployment and the rate of change of money wage rates in the United Kingdom, 1861-1957. Economica, 25(100), 283-299.

• Samuelson, P. A., & Solow, R. M. (1960). Analytical aspects of anti-inflation policy. American Economic Review, 50(2), 177-194.

• Shapiro, S. S., & Wilk, M. B. (1965). An analysis of variance test for normality. Biometrika, 52(3-4), 591-611.

• Sinan, O. B. (2022). The relationship between the exchange rate, inflation, and unemployment in Turkey, 2014-2021. In Income disparity under welfare and poverty dilemma in emerging countries. Emerald Publishing.

• Woodford, M. (2003). Interest and prices: Foundations of a theory of monetary policy. Princeton University Press.