Orxon-Yenisey abidələrindəki tərbiyəvi ideyaların pedaqoji əhəmiyyəti

Aysun Fərzili

Müəlliflər

Aysun Fərzili Müəllif

Açar sözlər

Orxon-Yenisey kitabələri, pedaqoji mahiyyət, tərbiyəvi ideyalar, milli şüur, tarixi yaddaş

Xülasə

Türk xalqlarının yazılı mədəniyyətinin ilk nümunəsi sayılan Orxon-Yenisey kitabələri, siyasi və linqvistik əhəmiyyətinin yanında, dərin bir pedaqoji məzmun da daşıyır. Bu məqalədə söz konusu abidələr müasir təhsil elminin prizmasından nəzərdən keçirilmiş, içlərindəki tərbiyəvi ideyalar sistematik şəkildə təhlil edilmişdir. Araşdırma göstərir ki, Bilgə Xaqan, Kültigin və Tonyukuk abidələrindəki xitablar, xəbərdarlıqlar və tarixi nümunələr müasir pedaqogikadakı dəyərlər tərbiyəsi, tənqidi düşüncənin formalaşdırılması, liderlik hazırlığı və tarixi şüurun inkişafı kimi anlayışlarla mahiyyətcə üst-üstə düşür. Dövlət rəhbərlərinin xalqla quruculuq etdiyi münasibət isə qeyri-formal maarifçiliyin erkən bir forması kimi xarakterizə edilə bilər. Bütün bu xüsusiyyətlər kitabələrin yalnız tarixi abidə deyil, nəsillərdən nəsillərə ötürülən pedaqoji bir miras olduğunu sübut edir.

Referanslar

1. Əliyeva, S. (2024). Orxon-Yenisey abidələrində toponimlər. İksad Yayınevi.

2. Akyüz, Y. (2015). Türk Eğitim Tarihi. Ankara: Pegem Akademi.

3. Ergin, M. (1970). Orhun Abideleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.

4. Camali, D. (2019). Orxon-Yenisey abidələrinin oxunma və tərcüməsi problemləri. Türk dilləri araşdırmaları. Bakı, №1, s. 166–178.

5. Nazarov, N. (2020). Orkhon Inscriptions as a Subject of History for Study Ethnic Formation of Turks. The Journal of Eurasian Turkic Studies, 5, s. 145–158.

6. Nazarov, N. (2020). The role of Orkhon-Yenisei written monuments in the development of historical thinking of the Turkic Peoples. Polish Science Journal, 7(28), s. 28–34.

7. Rəcəbov, Ə., Məmmədov, Y. (1993). Orxon-Yenisey Abidələri. Bakı: Yazıçı, 399s.

8. Şarifova, S. (2021). Scientific debate about the genre of the Orkhon-Yenisei inscriptions. Turkic Studies Journal, 3(4), s. 98–110.

9. Topsakal, C. (2018). Orhun Yazıtlarının Eğitim Bilimleri Açısından İncelenmesi. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(8), s. 296–312.

10. Xankişiyev, A. (2015). Orxon-Yenisey kitabələri. Xalq Cəbhəsi qəzeti, 11 sentyabr.