RİYAZİ MƏNTİQ VƏ ANALİTİK DÜŞÜNMƏNİN İNTEQRASİYASI ƏSASINDA TƏLİMİN SƏMƏRƏLİLİYİNİN ARTIRILMASI
Anahtar Kelimeler:
Riyazi məntiq- Analitik düşüncə- Problem həlli- Təlim səmərəliliyi- Reflektiv öyrənməÖz
Tədqiqat riyazi məntiq və analitik düşüncənin inteqrasiyasına əsaslanan təlimin səmərəliliyinin artırılması məsələsini araşdırır. Müasir riyaziyyat təlimində tələbələrin yalnız hazır qaydaları tətbiq etməsi deyil, problemin strukturunu anlamağı, məlumatları təhlil etməyi, fərziyyə irəli sürməyi, əsaslandırma aparmağı və nəticələri qiymətləndirməyi bacarması əhəmiyyət kəsb edir. Riyazi məntiq, anlayışlar arasında əlaqə qurmağı, əlaqəli fikirləri ardıcıl şəkildə inkişaf etdirməyi və mühakimənin doğruluğunu yoxlamağı nəzərdə tutur. Analitik düşüncə isə problemin ayrı-ayrı elementlərinə bölünməsini, səbəb-nəticə əlaqələrinin müəyyənləşdirilməsini və müxtəlif həll yollarının müqayisəsini tələb edir. Bu iki bacarığın vahid təlim prosesində birləşdirilməsi tələbələrdə daha dərin anlayış, müstəqil qərarvermə və reflektiv yanaşma formalaşdırır. Tədqiqatın nəzəri əsası problem əsaslı öyrənmə, açıq uclu tapşırıqlar, dialoq əsaslı sorğu, müxtəlif təqdimat formalarından istifadə və metakognitiv refleksiya prinsiplərinə söykənir. Belə yanaşmada tələbələr real həyatla bağlı və ya kontekstual riyazi problemləri araşdırır, həll strategiyalarını müqayisə edir, öz fikirlərini arqumentləri ilə müdafiə edir və səhvlərini tənqidi şəkildə dəyərləndirir. Eyni zamanda, müəllim tələbə düşüncəsini dəstəkləyən suallar verir, fərqli baxış bucaqlarını müqayisəyə yönəldir və riyazi əsaslandırmaların inkişafına şərait yaradır. Beləliklə, təlim prosesi yaddaşda saxlanılan mexaniki əməliyyatlardan mənalı, fəal və düşüncəyə söykənən fəaliyyətə çevrilir. Tədqiqatın gözlənilən nəticəsi, riyazi məntiq və analitik düşüncənin inteqrasiyasına əsaslanan təlimin tələbələrin problem həlli bacarığını, konseptual anlayışını, əsaslandırma qabiliyyətini və özünü tənzimləmə səviyyəsini yüksəltməsidir. Eyni zamanda, bu yanaşma tələbələrin riyaziyyata olan motivasiyasını artırır və onların qarşılarına çıxan mürəkkəb vəziyyətlərdə çevik, məsuliyyətli və əsaslı qərarlar qəbul etməsinə kömək edir. Tədqiqatın nəticələri riyaziyyat müəllimlərinin peşəkar inkişafı, dərs materiallarının hazırlanması və qiymətləndirmə sistemlərinin təkmilləşdirilməsi üçün praktik tövsiyələr təqdim edə bilər. Beləliklə, inteqrə olunmuş yanaşma riyazi təhsildə keyfiyyətin artırılması üçün perspektivli strategiya kimi qiymətləndirilir.
Referanslar
1. Alfayez, M. Q. E., Aladwan, S. Q. A., & Shaheen, H. R. A. (2022). The effect of a training program based on mathematical problem-solving strategies on critical thinking among seventh-grade students. Frontiers in Education, 7, Article 870524. https://doi.org/10.3389/feduc.2022.870524
2. Batdı, V., Elaldı, Ş., Özçelik, C., Semerci, N., & Özkaya, Ö. M. (2024). Evaluation of the effectiveness of critical thinking training on critical thinking skills and academic achievement by using mixed-meta method. Review of Education, 12(3), Article e70001. https://doi.org/10.1002/rev3.70001
3. Berge, R. L., & Solberg, E. M. (2026). Assessing mathematical reasoning: Analyzing imitative and creative reasoning by students. Educational Studies in Mathematics, 122, 407–425. https://doi.org/10.1007/s10649-026-10487-4
4. Buchbinder, O., & McCrone, S. (2023). Preparing prospective secondary teachers to teach mathematical reasoning and proof: The case of the role of examples in proving. ZDM–Mathematics Education, 55, 779–792. https://doi.org/10.1007/s11858-023-01493-4
5. Kaplar, M., Radović, S., Veljković, K., Simić-Muller, K., & Marić, M. (2022). The influence of interactive learning materials on solving tasks that require different types of mathematical reasoning. International Journal of Science and Mathematics Education, 20(2), 411–433. https://doi.org/10.1007/s10763-021-10151-8
6. Monrat, N., Phaksunchai, M., & Chonchaiya, R. (2022). Developing students’ mathematical critical thinking skills using open-ended questions and activities based on student learning preferences. Education Research International, 2022, Article 3300363. https://doi.org/10.1155/2022/3300363
7. Santos-Trigo, M. (2024). Problem solving in mathematics education: Tracing its foundations and current research-practice trends. ZDM–Mathematics Education, 56, 211–222. https://doi.org/10.1007/s11858-024-01578-8
8. Senneset, M. K., Sumpter, L., & Pettersen, A. (2026). A systematic review of mathematical reasoning: Process, product, or anything between? Frontiers in Education, 11, Article 1802943. https://doi.org/10.3389/feduc.2026.1802943
9. Sidenvall, J., Granberg, C., Lithner, J., & Palmberg, B. (2024). Supporting teachers in supporting students’ mathematical problem solving. International Journal of Mathematical Education in Science and Technology, 55(10), 2389–2409. https://doi.org/10.1080/0020739X.2022.2151067
10. Thanheiser, E., & Melhuish, K. (2023). Teaching routines and student-centered mathematics instruction: The essential role of conferring to understand student thinking and reasoning. The Journal of Mathematical Behavior, 70, Article 101032. https://doi.org/10.1016/j.jmathb.2023.101032
11. Toikka, S., Eronen, L., Nieminen, J. H., & Havu-Nuutinen, S. (2026). From problem-solving to reflection: Activating diverse metacognitive skills in mathematics. International Journal of Science and Mathematics Education, 24, Article 10. https://doi.org/10.1007/s10763-025-10643-x
12. Valenta, A., Rø, K., & Klock, S. I. (2024). A framework for reasoning in school mathematics: Analyzing the development of mathematical claims. Educational Studies in Mathematics, 116, 91–111. https://doi.org/10.1007/s10649-024-10309-5
13. Wang, M., Mohd Matore, M. E. E., & Rosli, R. (2025). A systematic literature review on analytical thinking development in mathematics education: Trends across time and countries. Frontiers in Psychology, 16, Article 1523836. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1523836
14. Wang, Q., & Abdullah, A. H. (2024). Enhancing students’ critical thinking through mathematics in higher education: A systemic review. SAGE Open, 14. https://doi.org/10.1177/21582440241275651
15. Zhang, L., Stylianides, G. J., & Stylianides, A. J. (2024). Enhancing mathematical problem posing competence: A meta-analysis of intervention studies. International Journal of STEM Education, 11, Article 48. https://doi.org/10.1186/s40594-024-00507-1
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Horizon Çok Disiplinli Bilimsel Dergi

Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.

