Azərbaycan Dilində Adların Subyektiv Münasibət Və Sahiblik Şəkilçilərinin Funksional-Semantik Xüsusiyyətləri
Keywords:
Azərbaycan dili, ad, formadüzəldici şəkilçilər, subyektiv münasibət şəkilçiləri,, sahiblik şəkilçiləri, f unksional-semantik xüsusiyyətlər, morfoloji sistem, sintaktik və semantik çeviklikAbstract
Bu məqalədə Azərbaycan dilində adların subyektiv münasibət və sahiblik şəkilçilərinin funksional-semantik xüsusiyyətləri ətraflı araşdırılmışdır. Araşdırmanın əsas məqsədi bu şəkilçilərin adın qrammatik formasını dəyişdirmədən ona əlavə mənalar və funksional çalarlar gətirmə yollarını təhlil etməkdir. Təhlil göstərir ki, subyektiv münasibət şəkilçiləri danışanın nitqdaxili mövqeyini, emosional və qiymətləndirmə çalarını ifadə etməyə imkan verir, sahiblik şəkilçiləri isə adın aidiyyət və mülkiyyət aspektlərini konkretləşdirir.
Təhlil zamanı şəkilçilərin sintaktik funksiyaları vurğulanmış, onların cümlədə adların müxtəlif rollarda işlənməsini necə təmin etdiyi göstərilmişdir. Məsələn, subyektiv münasibət şəkilçiləri adın mənasına sosial və emosional çalar əlavə edir və nitqin stilistik zənginliyini artırır, sahiblik şəkilçiləri isə adın kontekstual və funksional mövqeyini qoruyaraq obyektin sahibliyini göstərir. Eyni zamanda, bu iki şəkilçi növünün birgə istifadəsi adların həm şəxsi, həm də sosial çalarlarla zənginləşdirilməsinə imkan yaradır, nitqin funksional-semantik çevikliyini artırır və Azərbaycan dilinin aqqlütinativ morfoloji xüsusiyyətlərini nümayiş etdirir.
Məqalədə nümunələr vasitəsilə şəkilçilərin praktik istifadəsi göstərilmiş, onların morfoloji və semantik sistemdəki rolu təhlil edilmişdir. Beləliklə, araşdırma subyektiv münasibət və sahiblik şəkilçilərinin Azərbaycan dilində adların funksional-semantik zənginliyini təmin edən əsas mexanizmlərdən olduğunu və nitqin sosial-emossional ifadəliliyini gücləndirdiyini göstərir.
References
1. AMEA Dilçilik İnstitutu. Müasir Azərbaycan dili. III cild: Morfologiya — Bakı, 2025, s. 58–65
2. Hüseynzadə M. Müasir Azərbaycan dili. III hissə. Morfologiya — Bakı: Şərq Qərb, 2007, s. 102–108
3. Xəlilov B. Ə. Azərbaycan dilində formadüzəldici şəkilçilər — Bakı: Elm, 2010, s. 40–45
4. Xəlilov B. Ə. Müasir Azərbaycan dilinin morfologiyası — Bakı: Elm/Papirus, 2007, I cild, s. 48–55
5. Seyidov Y. Azərbaycan dilinin qrammatikası. Morfologiya — Bakı Universiteti nəşri, 2000, s. 60–63
6. Babazadə, Z., & Qənbərov, M. (2025). Ramiz Rövşənin “Bu Dünyanin Hər Sifəti” Adli Kitabinda Yer Alan Bəzi Şeirlərində Fəlsəfi Məsələlərin Şərhi. Global Spectrum of Research and Humanities, 2(3), 92-101.
