ABERLİTE TİPLİ SORBENT İLƏ AĞIR ƏLVAN METAL İONLARININ SORBSİYASI
Anahtar Kelimeler:
Amberlite IR-120- sorbsiya- mis və qurğuşun ionları- ion mübadiləsi- sorbsiya kinetikası- termodinamika- suyun təmizlənməsiÖz
Məqalədə Amberlite IR-120 tipli ionmübadilə sorbentinin ağır əlvan metal ionlarının, xüsusilə Cu²⁺ (mis) və Pb²⁺ (qurğuşun) ionlarının sulu məhlullardan çıxarılmasında effektivliyi, sorbsiya mexanizmi, kinetikası və termodinamik xüsusiyyətləri tədqiq edilmişdir. Təcrübələr ionit-məhlul nisbəti 1:100 olan statik şəraitdə, pH 5,5–7,5 intervalında və 25–55°C temperatur aralığında aparılmışdır. Metal ionlarının qalıq konsentrasiyaları kompleksonometrik və atom-absorbsion spektrometrik üsullarla müəyyən edilmişdir. Tədqiqat nəticələrinə əsasən, Amberlite IR-120 qatranı metal ionlarını əsasən ion mübadiləsi və qatranın funksional qrupları ilə qarşılıqlı təsir vasitəsilə udur. Sorbsiya prosesinin maksimum effektivliyi pH 6,5–7,0 intervalında müşahidə edilmişdir. Mis ionlarının məhluldan çıxarılma dərəcəsi 90%-ə, qurğuşun ionlarının isə 92%-ə çatmışdır. Bu göstəricilər sorbentin xüsusilə qurğuşun ionlarına qarşı yüksək sorbsiya qabiliyyətinə malik olduğunu göstərir. Sorbsiya izotermlərinin təhlili prosesin təsvirində Langmuir və Freundlich modellərinin tətbiqinin mümkünlüyünü göstərmişdir. Langmuir modelində korrelyasiya əmsalının R2=0,97–0,98 olması təcrübi nəticələrlə model arasında yüksək uyğunluğun olduğunu təsdiqləyir. Kinetik tədqiqatlar sorbsiya tarazlığının təxminən 2,5–3 saat ərzində yarandığını və prosesin sürətinə əsasən daxili diffuziyanın təsir göstərdiyini ortaya qoymuşdur. Termodinamik nəticələr sorbsiya prosesinin ekzotermik xarakter daşıdığını göstərir. Temperaturun 25°C-dən 55°C-yə yüksəldilməsi sorbsiya sürətini təxminən 1,5–2,5 dəfə artırmışdır. Beləliklə, Amberlite IR-120 sorbentinin metal ionlarının məhlullardan çıxarılması və suyun təmizlənməsi proseslərində tətbiqi üçün perspektivli ionmübadilə materialı olduğu müəyyən edilmişdir.
Referanslar
[1]. Chromatography. Products for analysis and purification / Sigma-aldrich.com/ supelco, 2003/2004, p. 453
[2]. Duffus, J. H. (2002). “Heavy metals”—A meaningless term? Pure and Applied Chemistry, 74, 793–807.
[3]. Fu, F., & Wang, Q. (2011). Removal of heavy metal ions from wastewaters: A review. Journal of Environmental Management, 92, 407–418.
[4]. Jafarli, M., & Abbasov, A. (2017). Ion-exchange properties of Diaion CR 11, Amberlite IRC 748, and Dowex M 4195. Journal of the Turkish Chemical Society, 4(1), 449–462.
[5]. Jafarli, M. M. (2022). Selective sorption of heavy metal ions from aqueous solutions using ionites. Science and World, (5)(105), 26–28.
[6]. Jafarli, M. M., & Imanov, H. E. (2024). The sorption of non-ferrous metal ions by chelating resins. Nature and Science International Scientific Journal, 6(3), 21–27. https://doi.org/10.36719/2707-1146/42/21-27
[7]. Korostelev, P. P. (1985). Титриметрический и гравиметрический анализ в металлургии [Titrimetric and gravimetric analysis in metallurgy]. Металлургия.
[8]. Kołodyńska, D. (2009). Complexing ion exchange resins in removal of heavy metal ions from waters and wastewaters in the presence of a complexing agent. Przemysł Chemiczny, 88(2), 182–189.
[9]. Lambert, A., Drogui, P., Daghrir, R., Zaviska, F., & Benzaazoua, M. (2014). Removal of copper in leachate from mining residues using electrochemical technology. Journal of Environmental Management, 133, 78–85.
[10]. Panda, S., Parhi, P. K., Pradhan, N., Mohapatra, U. B., Shukla, L. B., & Park, K. H. (2012). Extraction of copper from bacterial leach liquor of a low-grade chalcopyrite test heap using LIX 984N-C. Hydrometallurgy, 121–124, 116–119.
[11]. Rzayev B.Z, Huseynaliyev M.H., Rzayeva A.B. (2007). Analysis of conditions of Cuİn2 obtaining from the CuCl-İn2S3-H2O. Chemistry Problems. (1) p. 163-166.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Horizon Çok Disiplinli Bilimsel Dergi
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
