YENİ MEDİA JURNALİSTİKASI VƏ SÜNİ İNTELLEKT ANLAYIŞLARININ ELMİ-NƏZƏRİ ƏSASLARI
Keywords:
yeni media, rəqəmsal jurnalistika, süni intellekt, avtomatlaşdırılmış jurnalistika, generativ Sİ, platformalaşma, insan–Sİ əməkdaşlığıAbstract
Məqalədə yeni media jurnalistikası və süni intellekt (Sİ) anlayışlarının elmi-nəzəri əsasları, onların inkişaf mərhələləri və jurnalistika praktikasında yaratdığı transformasiyalar təhlil edilir. Tədqiqat göstərir ki, yeni media jurnalistikası ənənəvi medianın rəqəmsal mühitə sadə kopyalanması deyil; rəqəmsallıq, multimedia, interaktivlik, operativlik, şəbəkəlilik və platformalaşma kimi xüsusiyyətlərlə səciyyələnən yeni sosial-kommunikativ sistemdir. İşdə rəqəmsallaşmadan süni intellektləşməyə qədər olan inkişaf xətti izlənilir, “avtomatlaşdırılmış jurnalistika”, “alqoritmik jurnalistika” və “generativ süni intellekt” anlayışlarının fərqli konseptual məzmunu elmi müstəvidə fərqləndirilir. Təhlillər göstərir ki, Sİ texnologiyaları xəbər istehsalının bütün mərhələlərinə (məlumatların toplanması, emalı, redaktəsi, tərcüməsi, fərdiləşdirilməsi və yayımı) daxil olur. Tədqiqatın əsas elmi qənaəti ondan ibarətdir ki, süni intellekt jurnalistin rolunu tamamilə əvəz etmir, əksinə, “insan–Sİ” əməkdaşlığına əsaslanan yeni iş modelini formalaşdırır. Bu baxımdan, Sİ mühitində dəqiqlik, faktların yoxlanılması, müəlliflik, alqoritmik qərəz və etik prinsiplərin qorunması gələcək jurnalistikanın əsas çağırışları kimi dəyərləndirilir.
References
1. Anter, L. (2024). Xəbər təşkilatları sosial media platformaları üçün məzmunu necə əlaqələndirir, seçir və redaktə edir: Sistematik ədəbiyyat icmalı. Jurnalistika Tədqiqatları, 25 (9), 1095–1115. DOI: 10.1080/1461670X.2023.2235428.
2. Barrios-Rubio, A. (2026). Süni intellekt dövründə jurnalistika sosial-texniki sistem kimi. Süni intellektlə tanış olun, 6, 634.
3. Deuze, M. (2006). Maye Jurnalistika. Siyasi Kommunikasiya Hesabatı, 16 (1).
4. Diakopulos, N. (2019). Xəbər istehsalında alqoritmlər və avtomatlaşdırma üzrə dizayn yönümünə doğru. Rəqəmsal Jurnalistika, 7 (8), 1180–1184. DOI: 10.1080/21670811.2019.1682938.
5. Domingo, D., Quandt, T., Heinonen, A., Paulussen, S., Singer, JB, & Vujnovic, M. (2008). Mediada və ondan kənarda iştirakçı jurnalistika təcrübələri: Onlayn qəzetlərdə təşəbbüslərin beynəlxalq müqayisəli tədqiqi. Jurnalistika Təcrübəsi, 2 (3), 326–342.
6. Hendrickx, J., & Opgenhaffen, M. (2024). Giriş: Sosial media jurnalistikasının anlaşılması. Jurnalistika Tədqiqatları, 25 (9), 919–930.
7. Pavlik, JV (1999). Yeni media və xəbərlər: Jurnalistikanın gələcəyi üçün təsirlər. Yeni Media və Cəmiyyət, 1 (1), 54–59. DOI: 10.1177/1461444899001001009.
8. Pavlik, JV (2001). Jurnalistika və Yeni Media. Kolumbiya Universiteti Nəşriyyatı.
9. Jaakkola, M. (2023). Süni İntellekt Haqqında Hesabat: Jurnalistika Təhsilçiləri üçün Təlimat. UNESCO. DOI: 10.58338/HSMK8605.
10. Simon, FM, Nielsen, RK və Fletcher, R. (2025). Generativ süni intellekt və 2025-ci il üçün xəbər hesabatı: İnsanlar süni intellektin jurnalistika və cəmiyyətdəki rolu haqqında necə düşünürlər. Reuters Jurnalistika Araşdırmaları İnstitutu. DOI: 10.60625/risj-5bjv-yt69.
11. Shiraliyeva, Sh. (2026).Application of Artificial Intelligence Technologies in Journalism Education.Conference materials. https://www.capitalconference.org/en/yayinlar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Horizon Multidisciplinary Scientific Journal
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
