AİLƏ VƏ ONUN FUNKSİYALARI
Keywords:
ailə, sosial institut, ailə funksiyaları, sosiallaşma, demoqrafik dinamika, ailə rifahıAbstract
Məqalədə ailə sosial institut kimi sistemli yanaşma əsasında təhlil olunur, onun demoqrafik, iqtisadi, tərbiyəvi-sosiallaşdırıcı, emosional-psixoloji, mədəni, hüquqi və müdafiə funksiyaları qarşılıqlı əlaqədə nəzərdən keçirilir. Tədqiqat nəzəri-analitik xarakter daşıyır; klassik sosioloji və psixoloji yanaşmaların məzmun təhlili Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsinin 2020–2025-ci illər üzrə demoqrafik göstəricilərinin müqayisəli təhlili ilə tamamlanır. Rəsmi məlumatlar göstərir ki, ölkədə doğulanların sayı 2020-ci ildə 126,6 min nəfərdən 2025-ci ildə 95,9 min nəfərə, doğumun ümumi əmsalı isə 12,7-dən 9,4-ə enmişdir. 2022–2025-ci illərdə nikahların sayı 61,9 mindən 48,5 minə azalarkən, boşanmaların sayı 16,0 mindən 20,7 minə yüksəlmişdir. Bu dinamika ailə institutunun zəifləməsi barədə sadə səbəb-nəticə nəticəsi çıxarmağa imkan vermir; göstəricilər demoqrafik keçid, nikaha daxilolma yaşının dəyişməsi, məşğulluq, mənzil və gəlir şəraiti, qayğı yükünün bölüşdürülməsi və fərdi həyat strategiyalarının transformasiyası ilə birlikdə şərh edilməlidir. Məqalənin əsas nəticəsi ondan ibarətdir ki, ailənin funksiyaları ayrı-ayrı mexanizmlər deyil, bir-birini gücləndirən vahid sistem təşkil edir. Buna görə ailə siyasətində yalnız demoqrafik nəticələr deyil, uşaqların inkişafı, iş-ailə balansı, emosional rifah, sosial müdafiə və ailə üzvlərinin hüquqlarının qorunması eyni vaxtda nəzərə alınmalıdır.
References
Amato, P. R. (2010). Research on divorce: Continuing trends and new developments. Journal of Marriage and Family, 72(3), 650–666. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2010.00723.x
Azərbaycan Respublikası. (1999). Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsi (qüvvədə olan redaksiya). https://versions.e-qanun.az/46/v_46946_3.html
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. (2024). Azərbaycanın statistik göstəriciləri 2024. https://www.stat.gov.az/menu/6/statistical_yearbooks/source/stat-yearbook_2024.pdf
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. (2025). Azərbaycan rəqəmlərdə 2025. https://stat.gov.az/menu/6/statistical_yearbooks/source/azfigures_2025.pdf
Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. (2026). Sosial sektor: 2025-ci ilin yekunları. https://www.stat.gov.az/news/source/doklad_2026-1.pdf
Bandura, A. (1977). Social learning theory. Prentice-Hall.
Baumrind, D. (1966). Effects of authoritative parental control on child behavior. Child Development, 37(4), 887–907. https://doi.org/10.2307/1126611
Bowlby, J. (1969). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment. Basic Books.
Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development. Harvard University Press.
Conger, R. D., Conger, K. J., & Martin, M. J. (2010). Socioeconomic status, family processes, and individual development. Journal of Marriage and Family, 72(3), 685–704. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2010.00725.x
Çələbiyev, N. Z. (2015). Ailə psixologiyası: Dərs vəsaiti. Mütərcim. https://www.preslib.az/az/book/mFSUG9kH9KpCkXr
Murdock, G. P. (1949). Social structure. Macmillan.
OECD. (2026). OECD Family Database. https://www.oecd.org/en/data/datasets/oecd-family-database.html
Parsons, T., & Bales, R. F. (1955). Family, socialization and interaction process. Free Press.
Richardson, D., Dugarova, E., Higgins, D., Hirao, K., Karamperidou, D., Mokomane, Z., & Robila, M. (2020). Families, family policy and the Sustainable Development Goals. UNICEF Office of Research – Innocenti. https://www.unicef.org/innocenti/reports/families-family-policy-and-sustainable-development-goals
UNICEF. (2019). Are the world’s richest countries family friendly? Policy in the OECD and EU countries. UNICEF Office of Research – Innocenti. https://www.unicef.org/reports/are-the-world%E2%80%99s-richest-countries-family-friendly-2019
Vahidov, F. Q., & Ağayev, T. B. (2008). Sosiologiya: Ali məktəblər üçün dərs vəsaiti. Təknur. https://www.preslib.az/az/elibrary/ebook/T2Xuodzm
Walsh, F. (2016). Applying a family resilience framework in training, practice, and research: Mastering the art of the possible. Family Process, 55(4), 616–632. https://doi.org/10.1111/famp.12260
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Horizon Multidisciplinary Scientific Journal
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
