Vokativ Sözlər Və Mehmet Akif Ersoyun Yaradıcılığı
Anahtar Kelimeler:
poetik dil- üslub- xitab- bədiilik- ideoloji yükÖz
Bu məqalədə XX əsr Türk ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi Mehmet Akif Ersoyun poeziyasındakı xitabların (vokativlərin) üslub xüsusiyyətləri araşdırılır. Məqsəd şairin dilində xitabların funksiyalarını müəyyənləşdirmək, onların nitq aktlarında, emosional ifadələrdə və ideoloji mesajların çatdırılmasındakı rolunu təhlil etməkdir. Tədqiqat çərçivəsində həm klassik vokativ nəzəriyyəsi, həm də beynəlxalq vokativ tədqiqatları əsasında müqayisəli analiz aparılmışdır. Məlum olur ki, M.A.Ersoyun xitabları yalnız bir nitq vasitəsi deyil, eyni zamanda mətnin emosional rezonansını artıran, ideoloji, dini və milli mesajları gücləndirən strateji üslub elementi kimi çıxış edir. Xitablar oxucunun diqqətini yönləndirmək, mətnin strukturunu, ritmini formalaşdırmaq və şairlə dinləyici arasında ünsiyyət qurmaq funksiyasını da yerinə yetirir. Araşdırmada həmçinin vokativlərin istifadə kontekstləri, təkrar formaları, çağırış və müraciət funksiyaları nəzərdən keçirilmişdir. Beynəlxalq yanaşmalarla müqayisədə müəyyən edilmişdir ki, Ersoyun poeziyasında xitabların istifadəsi yalnız üslubi məqsədlərlə məhdudlaşmır; onlar həm də sosial və dini dəyərlərin çatdırılmasında, cəmiyyətə nüfuz edən təlim və nəsihət mesajlarının formalaşdırılmasında mühüm rol oynayır. Bu nəticələr, həm türk vokativ ədəbiyyatı, həm də qlobal vokativ tədqiqatları kontekstində şairin üslubunun strateji və funksional aspektlərini göstərir. Məqalə həm M.A.Ersoyun xitablarını, həm də beynəlxalq vokativ nəzəriyyələri ilə müqayisəli nəticələri təqdim etməklə, vokativlərin funksional və emosional aspektlərinin dərin anlaşılmasına töhfə verir.
Referanslar
1. Baran, E., & Gürsoy, E. (2022). Address terms and social distance in Turkish. Journal of Sociolinguistics, 26(2), 200–227. https://doi.org/10.1111/josl.12504
2. Bousquette, P. (2019). Pragmatic functions of vocatives in native and non native English. Journal of Pragmatics, 151, 57–76. https://doi.org/10.1016/j.pragma.2019.07.012
3. Ersoy, M. A. (2021). Safahat (Şiir külliyatı). Ankara, Türkiye: TBMM Yayınları. (The New York Public Library), 1017 s.
4. Felix, S. (2018). The role of vocatives in spoken interaction. Studies in Language, 42(2), 325–347. https://doi.org/10.1075/sl.00012.fel
5. Himmelmann, N. P., & Schladt, M. (2019). Vocatives in cross linguistic perspective. Language, 95(4), 857–893. https://doi.org/10.1353/lan.2019.0056
6. Jeong, M., & Kim, H. (2021). Social meaning of vocatives in Korean conversation. Discourse Processes, 58(7), 531–552. https://doi.org/10.1080/0163853X.2020.1820912
7. Kövecses, Z. (2021). Emotive vocatives in figurative language. Metaphor and Symbol, 36(1), 1–18. https://doi.org/10.1080/10926488.2021.1874265
8. Öztürk, B., & Aydın, O. (2019). The vocative case in Turkish: A discourse semantic study. Linguistics and Philosophy, 42(3), 325–348. https://doi.org/10.1007/s10988-019-09445-2
9. Papahristodoulou, E. (2018). Vocatives, prosody, and interpersonal stance. Journal of Linguistic Inquiry, 49(2), 263–290. https://doi.org/10.1162/ling_a_00266
10. Risebrough, R. W. (2020). Vocatives in the speech act framework. Journal of Pragmatics, 24(6), 785–803. https://doi.org/10.1016/j.pragma.2020.06.001
11. van de Velde, F., & Grote, R. (2017). Address terms and vocatives in European languages. Linguistic Typology, 21(1), 147–191. https://doi.org/10.1515/lingty-2017-0004
