Müəllim-tələbə münasibətlərində humanist yanaşma
Anahtar Kelimeler:
Humanist- müəllim–tələbə- təlim- empatiya- motivasiya- hörmət- inkişaf.Öz
Müəllim–tələbə münasibətlərində humanist yanaşma müasir təhsil sistemində şəxsiyyət yönümlü təlimin əsas prinsip və istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir. Bu yanaşma tələbəni passiv bilik qəbul edən subyekt deyil, fərdi xüsusiyyətləri, emosional ehtiyacları, maraqları və potensialı olan müstəqil şəxsiyyət kimi qəbul edir. Humanist pedaqogikanın əsas məqsədi yalnız akademik nəticələrin yüksəldilməsi deyil, eyni zamanda tələbənin özünüdərki, özünəinamı, sosial bacarıqları və daxili motivasiyasının inkişafını təmin etməkdir. Humanist yanaşmanın nəzəri əsasları əsasən Carl Rogers və Abraham Maslow kimi alimlərin ideyalarına söykənir. Rogers-in “şərtsiz müsbət qəbul” prinsipi müəllimin tələbəyə qarşı empatik, anlayışlı və dəstəkləyici mövqedə olmasını tələb edir. Maslow-un tələbatlar iyerarxiyası nəzəriyyəsinə əsasən isə, tələbənin təhlükəsizlik, mənsubiyyət və hörmət ehtiyacları ödənilmədən onun yüksək səviyyəli idrak və yaradıcılıq potensialının formalaşması mümkün deyil. Müəllim–tələbə münasibətlərində humanist yanaşma qarşılıqlı hörmət, dialoq, əməkdaşlıq və psixoloji təhlükəsizlik mühitinin yaradılmasını nəzərdə tutur. Belə münasibətlər şəraitində müəllim avtoritar nəzarətçi deyil, fasilitator və istiqamətləndirici rolunda çıxış edir. Tələbənin fikirlərinə dəyər verilməsi, fərdi yanaşmanın tətbiqi və müsbət geribildirim mexanizmləri təlim motivasiyasını artırır və akademik uğurlara müsbət təsir göstərir.Referanslar
1. Lei, X. (2007). Humanistic Education: Concerns, Implications and Applications. Journal of Language Teaching & Research, 4(1), 45–51.
2. Hüseynzadə, R. (2021). Pedaqogika. Bakı: Mütərcim. — 488 s.
3. Mammadova, L. (2025). Development of the Azerbaijani Education Sector and Humanistic Values Formation. METAFIZIKA Journal, 8(6), 294–308.
4. Əliyeva, S. (2024). Ali məktəb pedaqogikası: Müəllim-tələbə münasibətləri. Bakı Dövlət Universiteti e-kitab. — səh. 45–60
5. Məmmədova, L. E. N. (2025). Humanist dəyərlər və təhsil sektorunun inkişafı. Əməkdar Elm Journal, 5(3), 115–132.
6. Avtoreferat, D. T. (2022). Müasir məktəbdə humanist pedaqogika və müəllim-şagird münasibətləri. (Dissertasiya avtoreferatı). Bakı: NMI. — səh. 12–41
7. Əliyeva, S. Q. (2022). Təhsil kontekstində motivasiya və pedaqoji münasibətlər. Bakı Dövlət Universiteti, Elmi nəşr — səh. 22–38
8. Məhəmmədova, G. A. (2023). Təlim və humanist prinsiplər. Təhsil Araşdırmaları Jurnalı, 2(4), 85–102.
9. Əliyev, C. Q. (2021). Psixopedaqogika və müəllim-tələbə münasibətləri. Təhsil Əsərləri, №7, səh. 9–30
10. Bəşirov, V. P. (2016). Humanist pedaqogikanın hədəfləri. Azərbaycan müəllimi qəzeti, №38, s. 5–8.
11. İbrahimova, F. N., & Hüseynzadə, R. L. (2011).
12. İsmixanov, M. A., & Bəxtiyarova, R. (2010). Ali məktəb pedaqogikası (mühazirə mətni). Bakı: ADPU, s. 20–40.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Horizon Çok Disiplinli Bilimsel Dergi
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
